Jak wybrać oprawę ewakuacyjną? Czas podtrzymania, moc, szczelność i rodzaj zasilania

Gdy w budynku zgaśnie światło, to oprawy ewakuacyjne pokazują drogę do wyjścia i pozwalają bezpiecznie ominąć przeszkody. Żeby zadziałały w tym jednym, najważniejszym momencie, trzeba je dobrze dobrać: z odpowiednim czasem pracy, właściwą optyką, szczelnością dopasowaną do pomieszczenia i sposobem zasilania, który pasuje do wielkości obiektu. W tym artykule wyjaśniamy, czym jest oprawa ewakuacyjna, jakie normy obowiązują, jak wybrać czas podtrzymania, zasilanie i stopień IP, jaką rolę odgrywa optyka oraz jak testować oświetlenie awaryjne.

Oświetlenie awaryjne dzieli się na dwa rodzaje. Oświetlenie zapasowe pozwala kontynuować pracę po zaniku zasilania, na przykład na sali operacyjnej. Oświetlenie ewakuacyjne służy bezpiecznemu opuszczeniu budynku. Oświetla drogi ewakuacyjne, strefy otwarte i miejsca szczególnie niebezpieczne, a także wskazuje kierunek do wyjścia.

Oprawy ewakuacyjne to urządzenia, które po zaniku zasilania podstawowego automatycznie włączają się i świecą przez wymagany czas. Część z nich oświetla drogę, czyli korytarze, schody i wyjścia, a część ma piktogram i wskazuje kierunek ewakuacji. Współczesne oprawy wykorzystują diody LED, które zużywają mało energii, dzięki czemu nawet niewielki akumulator zapewnia długą pracę. Montuje się je między innymi nad wyjściami, na klatkach schodowych, wzdłuż korytarzy i przy każdej zmianie kierunku lub poziomu drogi ewakuacyjnej.

Obowiązek stosowania oświetlenia awaryjnego wynika z przepisów techniczno-budowlanych, a szczegółowe wymagania określają normy. Najważniejsze z nich to:

• PN-EN 1838, która określa wymagania świetlne, w tym natężenie oświetlenia na drogach ewakuacyjnych, w strefach otwartych i w strefach wysokiego ryzyka,

• PN-EN 50172, która opisuje wymagania dla systemów oświetlenia ewakuacyjnego, w tym ich dokumentowanie i okresowe testy,

• PN-EN 60598-2-22, czyli norma dotycząca konstrukcji i bezpieczeństwa samych opraw oświetlenia awaryjnego,

  Reklama

• PN-EN ISO 7010, która określa wygląd znaków bezpieczeństwa, w tym piktogramów ewakuacyjnych.

Oprawy oświetlenia awaryjnego należą do wyrobów służących ochronie przeciwpożarowej, dla których wymagane jest świadectwo dopuszczenia wydawane przez CNBOP-PIB. Przy wyborze oprawy warto więc sprawdzić, czy producent ma takie świadectwo dla danego modelu.

Czas podtrzymania to czas, przez jaki oprawa świeci po zaniku zasilania podstawowego. Oświetlenie ewakuacyjne musi działać co najmniej 1 godzinę, a w wielu obiektach to wystarczający standard. Projektant lub rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych może jednak przyjąć dłuższy czas, na przykład 2 lub 3 godziny, jeśli wymaga tego specyfika obiektu, liczba osób czy czas potrzebny na ewakuację.

Czas podtrzymania określa się w projekcie, a oprawa musi go zapewnić przez cały okres eksploatacji, a nie tylko w dniu montażu. Pojemność akumulatora spada z wiekiem, dlatego jego stan trzeba regularnie sprawdzać, a zużyte ogniwa wymieniać. Wiele opraw pozwala wybrać czas pracy podczas instalacji, co ułatwia dopasowanie urządzenia do wymagań konkretnego obiektu.

W systemie autonomicznym, czyli rozproszonym, każda oprawa ma własny akumulator. Taki system jest prosty w montażu, nie wymaga osobnych przewodów o podwyższonej odporności ogniowej i dobrze sprawdza się w małych i średnich obiektach. Akumulatory w oprawach trzeba jednak wymieniać co kilka lat, a przy dużej liczbie opraw ich obsługa staje się czasochłonna. Ułatwia ją system monitoringu, który zbiera informacje o stanie wszystkich opraw w jednym miejscu.

W systemie centralnej baterii oprawy zasilane są z jednego źródła, w którym znajdują się akumulatory o długiej żywotności projektowej. Taki układ wymaga okablowania o odporności ogniowej, na przykład E90, ale upraszcza serwis, bo akumulatory są w jednym miejscu. Sprawdza się w dużych obiektach, takich jak centra handlowe, szpitale czy hale produkcyjne. TM Technologie oferuje oba rozwiązania: systemy autonomiczne z monitoringiem przewodowym i bezprzewodowym oraz system centralnej baterii TM-CBM.

Stopień ochrony IP określa, jak obudowa oprawy chroni elektronikę przed pyłem i wodą. Pierwsza cyfra oznacza ochronę przed ciałami stałymi, a druga przed wodą. Dobór zależy od miejsca montażu:

• IP20 lub IP40 wystarcza w suchych, czystych pomieszczeniach, takich jak biura, korytarze czy hole,

• IP44 zapewnia ochronę przed bryzgami wody, na przykład w łazienkach i pomieszczeniach o podwyższonej wilgotności,

• IP65 chroni przed pyłem i strumieniem wody, dlatego sprawdza się w halach produkcyjnych, magazynach, garażach i na zewnątrz budynków,

• IP66 i wyższe stosuje się w szczególnie trudnych warunkach, na przykład tam, gdzie powierzchnie myje się silnym strumieniem wody.

Zbyt niski stopień ochrony skraca żywotność oprawy, bo wilgoć i pył mogą uszkodzić elektronikę i akumulator. Przy wyborze warto też zwrócić uwagę na zakres temperatur pracy, zwłaszcza w chłodniach i nieogrzewanych halach.

O tym, ile opraw potrzeba, decyduje nie tylko ich strumień świetlny, ale też optyka, czyli sposób, w jaki oprawa rozprowadza światło. Odpowiednio dobrana soczewka pozwala uzyskać wymagane natężenie przy mniejszej liczbie opraw. Norma PN-EN 1838 określa minimalne natężenie oświetlenia dla różnych stref:

• na drogach ewakuacyjnych co najmniej 1 lx na osi drogi,

• w strefach otwartych, w ramach oświetlenia antypanicznego, co najmniej 0,5 lx na podłodze,

• w strefach wysokiego ryzyka co najmniej 10% natężenia oświetlenia podstawowego, ale nie mniej niż 15 lx.

  Reklama

Do wąskich korytarzy stosuje się optykę korytarzową, która rozprowadza światło wzdłuż drogi. W dużych halach i strefach otwartych lepiej sprawdza się optyka o szerokim rozsyle, a przy montażu na dużych wysokościach optyka o wąskim, skupionym strumieniu. Rozmieszczenie opraw i wymagane natężenie najlepiej potwierdzić w obliczeniach fotometrycznych wykonanych dla konkretnego pomieszczenia.

Oświetlenie ewakuacyjne trzeba regularnie sprawdzać. Zgodnie z normą PN-EN 50172 krótki test działania wykonuje się co miesiąc, a test pełnego czasu pracy na akumulatorze raz w roku. Wyniki testów zapisuje się w dokumentacji obiektu.

Przy teście ręcznym serwisant symuluje zanik zasilania i sprawdza każdą oprawę osobno. To rozwiązanie wystarcza w małych budynkach, ale w większych jest czasochłonne. Oprawy z autotestem same wykonują cykliczne testy, a o usterce informują diodą sygnalizacyjną, więc wystarczy je regularnie obejrzeć. W dużych obiektach najwygodniejszy jest centralny monitoring. W ofercie TM Technologie są to między innymi systemy DATA 2 i bezprzewodowy DATA 2 RADIO, które pozwalają testować oprawy z jednej centrali, przeglądać ich stan i pobierać raporty bez obchodzenia całego budynku.

Wygląd piktogramów określa norma PN-EN ISO 7010, a ich wielkość zależy od odległości, z jakiej mają być czytelne. Oblicza się ją ze wzoru h = l / Z, gdzie h to wysokość znaku, l to odległość obserwacji, a Z to współczynnik odległości. Dla znaków podświetlanych od wewnątrz Z wynosi 200, a dla znaków oświetlanych z zewnątrz 100. Dzięki temu oprawa z podświetlanym piktogramem może być o połowę mniejsza od zwykłej tablicy, a mimo to czytelna z tej samej odległości.

Oprawy z piktogramem montuje się przede wszystkim nad wyjściami ewakuacyjnymi, przy każdej zmianie kierunku i poziomu drogi, na klatkach schodowych i w miejscach, w których kierunek ewakuacji mógłby budzić wątpliwości. Kierunek strzałki na piktogramie dobiera się do przebiegu drogi ewakuacyjnej, a znak powinien być widoczny z każdego miejsca, w którym ktoś szuka wyjścia.

(Artykuł sponsorowany)