Wąchock jest w okolicy dość zdrowej

Do moich znajomych i przyjaciół należał Tadeusz Kręgiel, kierownik istniejącego w Starachowicach przy ulicy Hutniczej Oddziału Archiwum. Jeździłem z nim od czasu do czasu do Państwowego Archiwum w Radomiu dla zdobycia dodatkowych wiadomości, dotyczących historii Starachowic i powiatu.

Podczas jednego z pobytów w Radomiu dokonałem wypisów z informacji na temat Wąchocka, podpisanej 18 maja 1860 roku przez naczelnika powiatu opatowskiego. W dzisiejszym odcinku przytaczam niektóre, bardziej interesujące fragmenty tego dokumentu:

Wąchock jest położony w okolicy dość zdrowej. Jednakże podczas grasującej cholery w 1855 roku znaczna śmiertelność w tym mieście była.

Obecna rozległość miasta - mórg 91, prętów 192, stóp 45. Utraciło ono w 1848 roku znaczną ilość gruntów z przyczyny odstąpienia części posiadłości pod zalew zakładów rządowych górniczych.

Miasto Wąchock graniczy od wschodu ze wsią Starachowice, od południa z folwarkiem Rataje i wsią Węglów, od zachodu z Wielką Wsią i Marcinkowem, od północy z lasami leśnictwa Iłża i Szydłowiec. Odległość stąd do Szydłowca wiorst 25, do Ostrowca 35, Opatowa 52, a do miasta gubernialnego Radomia 52. Przez Wąchock przechodzi trakt bity II rzędu, nazwany Bzińsko- Zawichowskim.

Ludność miasta od kilkunastu lat dochodziła nie więcej jak do 1050 głów obojga płci, chrześcijan i Żydów. W 1860 roku ludność katolicka wynosi – mężczyzn 440, kobiet 491, zaś żydowska – mężczyzn 64, kobiet 78.

Księży świeckich jest 2, urzędnik 1, officjalistów 2, nauczycieli szkoły elementarnej 1, szewców 3, krawców 4, kowali 3, tkaczy 2, bednarz 1.

Jest tu założona fabryka bryczek i wozów przez przedsiębiorcę Franciszka Widulińskiego, przy której pracuje majstrów kowali 2, a stelmachów 5. Zakłada się garbarnię, która jeszcze nie jest ukończona.

Mieszkańcy utrzymują się ogólnie z rolnictwa, lecz z tego, dla szczupłości gruntów, wyżyć nie mogą. Dlatego pracują zarobkowo, trudniąc się przewozem żelaza.

Na rzece Kamiennej jest fryszerka rządowa, w której wytwarzają żelazo, zdolne do każdego użytku. Zabudowań mieszkalnych drewnianych jest w Wąchocku 142, a murowanych 6. Przy tym sklepów 2, kramów 3, szlachtuz 1. Jatków, magazynów, szpitali, więzień i domów sądowych nie ma. Są trzy młyny wodne na małą skalę urządzone i jeden wiatrak prywatny. Zajazdów 2, karczma 1.

Znaczniejszą, egzystującą tu kiedyś budowlą, był gmach, w którym mieściły się szkoły wydziałowe. Takowe w 1855 roku przeniesiono do Końskich, a gmach uległ zniszczeniu.

Miasto Wąchock składa się z rynku i pięciu ulic. Bruk jest urządzony tylko w rynku. Innych znaczniejszych budowli, oprócz klasztoru, nie ma.

Z dalszej części informacji wynika, że w 1860 roku w Wąchocku rolnictwem zajmowało się 135 osób. "Inwentarza bydlnego" było 200, koni zaprzęgowych 32, trzody chlewnej 81. Wysiewano lub sadzono rocznie: żyta 170 korcy, jęczmienia 50, owsa 70, tatarki 12, lnu 2, a kartofli 480 korcy. Pszenica i proso nie były uprawiane.

Targi organizowano w piątki, a jarmarki na początku stycznia, w drugą niedzielę postu, na św. Wojciecha, na św. Małgorzatę i na św. Michała. Towary, obejmujące m.in. tkaniny bawełniane i płócienne, przywożono z Ostrowca i Szydłowca. Było siedem szynków, piwiarnia i zajezdnia. W mieście istniały: magistrat, urząd skarbowy, urząd stanu cywilnego, stacja pocztowa, apteka i szkółka elementarna.

Aleksander Pawelec

Publikacja z dn. 30.03.2015