Skok cywilizacyjny

Podpisanie 12 października 1920 roku umowy z wojskiem w sprawie budowy Zakładów Mechanicznych, mających wytwarzać sprzęt dla obronności kraju, stwarzało Starachowicom szansę, którą w znacznym stopniu zdołały wykorzystać. Po zakończeniu pierwszej wojny światowej nie było tu utwardzonych ulic, elektryczności, wodociągów i kanalizacji. Przestarzała huta z wielkim piecem nad Kamienną i zalane wodą kopalnie nie stwarzały pomyślnych perspektyw rozwojowych. Istniejący stan rzeczy mógł odmienić nowoczesny przemysł maszynowy, w którego powstaniu uczestniczyło państwo.

Realizację porozumień z ówczesnym Ministerstwem Spraw Wojskowych zaczęto od wznoszenia budynków mieszkalnych i elektrowni, bo one właśnie w tamtym czasie były najważniejsze. Mimo, że nie miano jeszcze nowoczesnego sprzętu i urządzeń wyciągowych, także hale fabryczne rosły jak na drożdżach. W latach 1921-1928 zbudowano na terenie Zakładów Górnych 290 tysięcy metrów sześciennych obiektów żelbetonowych i 8 tysięcy drewnianych. Przybywało również wykwalifikowanych pracowników, tak, że w już początkach 1926 roku można już było rozpocząć kapitalny remont dział, a kilka lat później wytwarzanie nowego sprzętu.

Inż. Andrzej Frycz, opierając się na dokumentach z 1939 roku, w swym Kalendarium przytoczył wiele danych świadczących, że Starachowice w okresie międzywojennym dokonały znaczącego skoku cywilizacyjnego.

Z jego zapisów wynika m.in. że rozbudowane już Zakłady, w dążeniu do stałego doskonalenia swych wyrobów, kontynuowały szeroko zakrojoną działalność naukowo-techniczną. Laboratorium prowadziło badania metalograficzne i wytrzymałościowe. Placówki te dysponowały specjalnymi instalacjami, umożliwiającymi dokonywanie prób i badań nad poszczególnymi rodzajami wytwarzanego produktu. Starały się wskazać materiały zastępcze, tańsze i bardziej dostępne, którymi można by zastąpić aktualnie stosowane.

Fabryka dysponowała odpowiednio wyposażoną kontrolą fabrykacji - międzyoperacyjną i ostateczną, gwarantującą zgodność wyrobu z wymaganiami stawianymi przez odbiorcę. Utrzymywała biura konstrukcyjne i technologiczne, stanowiące "mózg techniczny przedsiębiorstwa". Posiadała własną sieć telefoniczną oraz sieć kolei normalno i wąskotorowych (ok. 80 km) obsługiwaną przez 10 parowozów. Urządzenia przeładunkowe znajdowały się w Starachowicach, Wierzbniku i Wąchocku. Miała samochody, traktory i wózki spalinowe dla transportu międzywydziałowego.

Na stanie posiadania Zakładów były m.in. obiekty i sieci telefoniczne, elektryczne, kompresorownie dostarczające wydziałom sprężonego powietrza, a również wodociągi z ujęciem wody i stacją filtrów.

Ważny czynnik dalszego rozwoju stanowił gaz ziemny, doprowadzony do Starachowic z Zagłębia Jasielskiego, używany początkowo jako paliwo do pieców grzewczych, a w późniejszych latach także do ocieplania mieszkań

Dla zapewnienia wykwalifikowanej kadry przedsiębiorstwo finansowało działalność szkoły przemysłowej z bogato wyposażonymi warsztatami. Prowadziło kursy dla podnoszenia kwalifikacji dorosłych. Uczestniczyło w budowie szkoły powszechnej, pierwszej szkoły średniej i ochronek.

Zakładowe kolonie mieszkalne zostały wyposażone w elektryczność, wodociągi i kanalizację. Wyrazem troski o pracowników była m.in. udzielana daleko idąca pomoc także tym, którzy zdecydowali się na budowę własnych domów mieszkalnych.

W celu rozwoju kultury fizycznej oddano do dyspozycji organizacji sportowych boisko, korty tenisowe i przystań wodną na Kamiennej, gdzie istniały warunki do plażowania i kajakowania. Rozpoczęto w 1938 r. budowę Domu Ludowego (późniejszy Zakładowy Dom Kultury FSC) dla zlokalizowania szeroko pojętej działalności kulturalnej i oświatowej.

Starachowice przed wojną unowocześniły i rozwinęły się. Miało się jednak okazać, że dokonania tego okresu w zakresie tworzenia infrastruktury ekonomicznej i społecznej, gdy po 1949 roku liczba mieszkańców Starachowic gwałtownie wzrosła, nie były już wystarczające

Publikacja styczeń 2013r.

Aleksander Pawelec